Het is september. De dagen worden korter, de avonden frisser, en je moestuin lijpt bijna leeg. Toch hoeft dat niet het einde te zijn.
▶Inhoudsopgave
Integendeel: met de juiste keuze kun je nog maanden lang oogsten — soms zelfs tot in maart.
Maar dan moet je wel op tijd beginnen. Ik zie het telkens weer gebeuren: mensen denken dat de winter een stille seizoen is voor de moestuin.
Alsof alles stopt als de eerste nachtvorst toeslaat. Maar dat klopt helemaal niet. Er bestaan genoeg groenten die juist goed doen in kou — en sommige worden zelfs beter van de kou. Spinazie smaakt na een nachtje vorst eeter bijvoorbeeld zoeter. Geen grapje.
Wat maakt een groente geschikt voor de winter?
Niet elke groente kan tegen vorst. Maar er zijn genoeg soorten die een lichte vrieskou aan kunnen, en sommige overleven zonder problemen temperaturen tot zo’n min tien graden.
Het geheim zit hem in de groeisnelheid: wintergroenten groeien traag, maar dat is juist hun kracht. Ze staan er de hele winter doorheen, en je plukt er wanneer je wilt. Wat me opvalt, is dat beginners vaak denken dat ze een kas of folie nodig hebben.
Dat helpt zeker, maar het is geen must. Met een eenvoudige klaproos of een stuk agribon op een paar houten pennen kun je al een hoop koude buiten houden.
Ik heb jaren lang wintergroenten gehad zonder enige vorm van bescherming — en het beviel prima.
De beste wintergroenten om nu te zaaien of te planten
September is het moment om in actie te komen. Niet over een maand. Nu.
Sla (wintervariëteiten)
Hieronder de groenten die ik altijd weer gebruik — en die bewezen hebben dat ze het aankunnen. Denk niet aan de zomersla van juli. Wintersla is een ander dier.
Variëteiten als 'Winter Density' of 'Rouge d'Hiver' zijn ontworpen om te staan bij kou.
Spinazie
Zaai ze in september in een halfschaduw plekje, en je kunt vanaf november tot in maart plukken. Eén rij volstaat al voor een gezin van vier. Wat ik fijn vind aan sla: je hoeft niet alles tegelijk te oogsten. Je pakt wat je nodig hebt, en de rest blijft gewoon doorgroeien. Geen gedoe.
Spinazie is misschien wel de koning van de wintergroente. Zaai het in september, en binnen vijf weken kun je al de eerste bladeren plukken.
Bospeulen
De plant blijft de hele winter door produceren, zolang je niet alles in één keer knipt. Laat altijd een paar bladeren zitten, dan groeit het weer aan. En ja, die zaadbolletjes uit de supermarkt werken prima.
Je hoeft geen dure merken te koop. Ik heb jaren lang zaad van Dille & Kamille gebruikt, maar ook de pakjes uit de Intratuin deden het goed genoeg.
Wortelen (wintervariëteiten)
Bospeulen zaai je eigenlijk al in september of begin oktober. Ze hebben een koude periode nodig om goed te groeien — dus eigenlijk doen ze het beter in de winter dan in het voorjaar. In maart en april heb je de eerste peuljes, net zoals wanneer je prei teelt van zaad tot oogst.
De plantjes zijn tegen een flinke vorst op zichzelf, maar een beetje steun met een paar takken helpt. Ze klimmen graag, dus geef ze iets om aan te grijpen.
Maïswortel (Knolselder)
Soms gebruik ik eenvoudig wat takken van de fruitboom — werkt perfect. Winterwortelen als 'Flyaway' of 'Autumn King' zaai je in augustus of september.
Ze groeien langzaam, maar dat is juist goed: ze houden langer in de grond zonder te worden taai. Je kunt ze tot in januari oogsten, en soms zelfs later als je ze wat bedekt met stro of een laag blad. Eerlijk gezegd: wortelen uit de grond, vers geplukt in december, smaken anders dan iets wat drie dagen in een plastic zak heeft gezeten.
Postelein
Dat alleen al is reden genoeg om ze te telen. Knolselder is geen groente waar iedereen aan denkt, maar het is een echte winterheld.
Je plant het in mei of juni, en je oogst vanaf oktober tot in februari. De knol kan in de grond blijven zitten — hij rott niet zo snel als je zou denken. In soep of gestoofd met aardappelen: het is een groente die simpelweg goed is. Zoek je nog meer inspiratie voor groenten in het najaar? Niet spectaculair, maar betrouwbaar.
Postelein is eigenlijk een onkruid. En daarom is het zo’n fijne wintergroente: het groeit bijna vanzelf.
Zaai het in september, en het houdt goed stand tot de eerste echte vorst komt. Met een klaproos of folie eroverheen kun je het nog wel twee maanden langer doen. Het is rijk aan vitamine C — een mooie afsluiter voor de wintermaanden als je wat extra wilt.
Bodemzorg: het fundament onder je winteroogst
Zonder goede bodem geen goede groente. Dat geldt het hele jaar, maar in de winter is het extra belangrijk.
Een bodem die goed van structuur is, houdt vocht vast zonder te verdrinken, en zorgt dat wortels ook bij kou nog kunnen functioneren.
Ik gebruik voor de winter altijd een laagje eigen compost. Niet ingewikkeld: gewoon de inhoud van de composthoop die al een tijdje stof heeft gehad. Een paar centimeter op het bed is voldoende.
Je hoeft geen speciale wortelbakken of duurzame systemen — gewoon wat goede, donkere compost uit de tuin. Pokon heeft trouwens ook een prima bodemverbeter, mocht je geen compost hebben. Maar eerlijk: als je een hoekje in je tuin hebt waar je jaarlijks blad en tuinafval laat verteren, heb je eigenlijk al alles in huis.
Een paar praktische tips
Wintergroenten hebben minder problemen met plagen. Bladluizen zijn in de winter geen probleem meer, en ook slakken doen er vaak langzaam bij.
Toch kan het gebeuren dat je in een zachte winter nog wat ongedierte tegenkomt. Een simpele zeepsop-spray helpt dan weer. Zaai in rijen, niet te dicht bij elar.
Wintergroenten hebben weinig licht, dus ze moeten wat ruimte hebben om te groeien.
En maak het bed niet te nat — natte grond in de winter is een recept voor rotte wortels. Laat je niet afschrikken door regen of mist. De meeste wintergroenten staan er best tegen. Ze zijn gemaakt om in deze omstandigheden te leven.
Wat je nu moet doen
Als je dit leest in september, ben je op tijd. Bestel zaad, maak een bed vrij, en zaai.
Begin met sla en leer hoe je spinazie verbouwt — dat zijn de makkelijkste. Voeg bospeulen toe als je avonturier bent. En vergeet niet: je hoeft niet alles perfect te hebben. Een beetje onkruid tussen de rij? Laat maar zitten.
De tuin hoeft niet opgeruimd te zijn om vruchten te dragen. Moestuinieren in de winter is geen race.
Het is een kwestie van vertrouwen hebben in het ritme van het seizoen — en je aan te passen.
De beste oogst is niet de grootste, maar degene die je zelf eet. En een bord verse spinazie uit je eigen tuin in januari? Dat is beter dan elke supermarkt.